Այս գրառման մեջ ուզում եմ ներկայացնել իննովացիոն եզակի նախագծերից մեկը։

Այս տարվա ապրիլի 18-20-ը Թբիլիսիում տեղի ունեցավ Սոցիալական Ինովացիայի Կովկասյան Ճամբարը (Social Innovation Camp)։ Ճամբարին մասնակցում էին Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի պատվիրակները, որոնք կազմեցին 6 միջազգային խմբեր, որոնք աշխատում էին տարբեր բնույթի նախագծերի շուրջ։ Նախապես ընտրված էին վեց նախագծեր, որոնց իմաստը կայանում էր նրանում, որ լուծեն սոցիալական խնդիրներ նոր տեխնոլոգիաների միջոցով։

Երկու օրվա ընթացքում յուրաքանչյուր թիմ պետք է իրականացներ իր նախագիծը, իսկ հաղթող թիմը կստանար դրամական մրցանակ՝ նախագծի հետագա զարգացման համար։

Ի վերջո, թեժ պայքարից և երկու օրվա լարված աշխատանքից հետո հաղթող ճանաչվեց save the trees նախագիծը, որի  մտահաղացումը  հայաստանցի ակտիվիստ Մարիամ Սուխուդյանինն էր։ Թիմը բաղկացած էր վեց կամավորներից։

Նախագիծն իրենից ներկայացնում է մի կայք, որտեղ բոլոր մարդիկ կարող են օնլայն հայտնել ապօրինի ծառահատումների դեպքերի մասին։ Այնուհետև ակտիվիստների, կամավորների խումբը պետք է ստուգի դեպքի իսկությունը, որից հետո կայքում տեղադրված քարտեզի վրա կավելանա կետ, որը կազդարարի ապօրինի ծառահատման դեպքի մասին։ Երբ ծառահատումը կանխարգելված կլինի, քարտեզի վրա նշումը կփոխի գույնը՝ այդպիսով ցույց տալով, փրկված ծառերի տեղը։

Կայքն օգտագործում է մի շարք իննովացիոն տեխնիկական միջոցներ, որոնցից ամենաքիչ տարածվածը Հայաստանում, թերևս Ushahidi պլատֆորմն է, որը թույլ է տալիս ապահովել անհրաժեշտ ֆունկցիոնալությունը։

Այս պահին կայքը դեռ գտնվում է փորձարկման և զարգացման շրջանում, այդ պատճառով այն դեռ չունի հայերեն տարբերակ, սակայն շուտով այն ամբողջությամբ կթարգմանվի հայերեն և կսկսի գործել ողջ հզորությամբ։

Կայքին կարելի է ծանոթանալ այստեղ:

Այսօր մի հետաքրքրի և վաղուց սպասված կայք գտա։ Կոչվում էrecipes.am: Պարզ և հանճարեղ, այն իմաստով, որ շատերին համոզված եմ, հետաքրքիր կլինի բովանդակությունը։ Չկա ոչ մի արտառոց, անսովոր ու անպիտան բան․ միայն բաղադրատոմսեր, որոնք, ի դեպ ավելացվում են կայքի այցելուների կողմից։ Այս հանգամանքն ինձ շատ ուրախացրեց, քանի որ ըստ էության սա առաջին հայկական կայքն է (համենայն դեպս իմ տեսածների մեջ, չհաշված սոցիալական ցանցերը), որտեղ բովանդակության հեղինակ կարող է դառնալ յուրաքանչյուրն, ով այցելում է կայքը։

Կայքում արդեն 100-ից ավելի բաղադրատոմս կա, որոնք լրացվել են օգտվողների կողմից։

Հուսանք, որ crowdsourcing-ը կաշխատի։

Ինչպես նշվել էր նախորդ գրառման մեջ,գովազդային տարածքի վաճառման հաար անհրաժեշտ են երեք գործոններ (բրենդի ուժ, վաճառքներ իրականացնելու կարողություն և այցելությունների ստաբիլ մեծ քանակ), որոնցից երկուսի մասին խոսվեց նաորդ գրառման մեջ:

Այս գրառման մեջ կխոսենք երրորդ գործոնի` այցելությունների ստաբիլ քանակի մասին:

Այցելությունների ստաբիլ մեծ քանակ

Բրենդի կառուցումը թանկարժեք և երկարատև գործընթաց է. ես կասեի դա անվերջանալի գործընթաց է: Բնական է, որ ոչ բոլոր կայքերի տերերը կկարողանան անցնել այդ ճանապարհով և հաջողել: Սակայն կան նաև լավ նորություններ: Նույնիսկ ամենաուժեղ բրենդով կայքում գովազդ տեղադրելու պարագայում գովազդատուն ապահովագրված չէ գովազդային արշավի ձախողումից: Այդ դեպքում շատ դժվար կլինի գովազդատուին համոզել, որ նա երկրորդ անգամ գովազդ տեղադրի նույն կայքում:

Հենց այստեղ է առաջ գալիս գովազդի միավորի գաղափարը:

Քանի որ արտասահմանում այս բիզնեսը արդեն համեմատաբար երկար պատմություն ունի և կուտակված փորձն ավելի մեծ է, կարծում եմ արտասահմանյան փորձի հիման վրա օրինակները տեղին կլինեն:

Եվ այսպես, ի?նչ է գովազդի միավորը, ինչու? է այն անհրաժեշտ և ինչպես են դրանք հաշվարկվում:

Սկսենք նրանից, թե ինչու է հարկավոր գովազդի միավորը:

Գովազդի միավորն անհրաժեշտ է հաշվարկները հեշտացնելու, ծախսերն օպտիմիզացնելու և գովազդի արդյունավետությունը վերահսկելու համար:

Ընդունված են գովազդի հետևյալ չափման միավորները`

• CPM (Cost per Mile)- մեկ գովազդային վահանակի` 1000 ցուցադրման գին: Ուշադրություն դարձրեք, որ այստեղ չափման միավորը ոչ թե մեկ ցուցադրումն է մեկ անձին, այլ 1000 ցուցադրումը` անկախ տեսած մարդկանց քանակից: Սա թերևս ամենատարածված միավորն է, քանի որ այն լրացուցիչ ջանքեր չի պահանջում կայքի տիրոջից. նա ուղղակի պարտավորվում է գովազդը ցուցադրել այնքան, որքան ամրագրված է պայմանագրում:
• CPC (Cost per Click)-վճարում մեկ քլիքի դիմաց: Այստեղ վճարման միավորը քլիքն է. այսինքն գովազդատուն վճարում է տվյալ կայքում կատարված յուրաքանչյուր քլիքի դիմաց: Այս վճարման տարբերակը ավելի ձեռնտու է գովազդատուին, քանի որ այս դեպքում նա վճարում է միայն արդյունքի համար: Սակայն կայքերի տերերի համար այս համակարգը այնքան էլ ցանկալի չէ, քանի որ քլիքերի քանակը կարող է չնչին լինել (տարբեր պատճառներով): Այդ դեպքում կայքի տերերի եկամուտը կարող է չարդարացնել սպասումները:
• CPA (Cost per Action)-Սա ամենահազվադեպ հանդիպող միավորն է, սակայն ամենաթանկն է: Այստեղ չափման միավորը կատարված գործողությունն է: Այսինքն գովազդատուն վճարում է ոչ թե քլիքի դիմաց, այլ քլիքի արդյունքում գովազդատուի էջում հայտնվելուց հետո որևէ նախապես պայմանավորված գործողություն անելու համար (օրինակ ապրանքի գնում, կամ մասնակցություն առցանց հարցմանը): Ավելորդ է նշել, թե որքան անցանկալի է կայքի տիրոջ համար այս հաշվարկման մեթոդը և որքան այն շահավետ է գովազդատուի համար:
• CPT (Cost per Time)-Անունն արդեն հուշում է , որ այստեղ հաշվարկման միավորը ժամանակն է: Գովազդատուն գովազդ է պատվիրում  մեկ շաբաթվա կամ մեկ ամսվա համար և այլն: Սա մեր հայրենակիցների ամենասիրած հաշվարկման մեթոդն է (բարև tert.am և ուրիշներ ): Բանն այն է, որ երբ գովազդատուն վճարում է ժամանակի դիմաց, նա ըստ էության կորցնում է գովազդի էֆեկտիվության վերահսկողությունը, քանի որ նա նախապես չգիտի, թե ովքեր, երբ և քանի անգամ կտեսնեն իր գովազդը: Այս մեթոդը ևս իր դարն ապրել է արտասահմանում, սակայն Հայաստանում այն դեռ մոդայինկ է: տեսնենք, թե դեռ որքան ժամանակ:

Գովազդի հաշվարկման միավորի ընտրությունը կախված է կամ կայքի տիրոջ նախասիրություններից, կամ գովազդատուի պահանջից: Ամեն դեպքում, վերը նշված մեթոդներից յուրաքանչյուր համար անհրաշեշտ է այցելությունների ստաբիլ քանակ: Այնպես որ կայքի տիրոջ աշխատանքները առաջին հերթին պետք է ուղղված լինեն հենց այդ նպատակին հասնելուն:

Ծանոթություն: Գովազդի հաշվարկման վերը նշված եղանակներից յուրաքանչյուրի համար գոյություն ունեն հատուկ ծրագրեր, որոնք հիմնականում անվճար են: Դրանցից մի քանիսի ներկայացումը` ստորև:

DoubleClick-Գովազդների տեղադրման և հաշվարկման ամենատարածված ծրագիրը, որը առկա է 2 տեսքով` վճարովի և անվճար: Անվճար տարբերակն իրենից ներկայացնում է առցանց ծառայություն, որի օգտագործման համար անհրաժեշտ է գրանցվել Google AdSence համակարգում, եթե կայքը համապատասաանում է  ներկայացված պահանջներին:

OpenX-Եվս առկա է 2 տարբերակներով` անվճար և վճարովի: Տարբերակների ընտրությունը կախված է ամսվա ընթացքում ցուցադրվող գովազդների քանակից. եթե մեկ ամսվա ընթացքում ցուցադրումների քանակը նվազ է մեկ միլիոնից, ապա ծառայությունն ավճար է: Բացի դրանից, հնարավոր է ծրագրի օգտագործման երկու եղանակ. գովազդների ղեկավարում հենց Ձեր կայքից և գովազդների կառավարում  OpenX-ի կայքից: Երկրորդ եղանակը, ի տարբերություն առաջինի, չի պահանջում ոորը տեխնիկական գիտելիքներ  ծրագիրը տեղադրելու համար:

Այս գրառումն առաջինն է “Հայկական Սոցիալական ցանցեր” շարքից, որը բաղկացած է լինելու մի քանի մասերից.

Նախաբան

Վերջին 2-3 տարիների ընթացքում սոցիալական ցանցերը դարձան համատարած երևույթ Ինտերնետում՝ փոխելով մարդկանց “օնլայն սովորությունները ” և նրանց կոմունիկացիայի ձևը՝ այն դարձնելով ավելի բազմազան և դինամիկ: Սոցիալական ցանցերի ազդեցությունն այնքան մեծ է, որ երբեմն ջնջում է իրական և վիրտուալ կյանքերի սահմանը: Այսպես, մի քանի առավել հայտնի սոցիալական ցանցեր դարձան հասարակական ֆենոմեն, ինչի հետևանքով ներգրավեցին էլ ավելի մեծ թվով մարդկանց:

Առկա Իրադրությունը

Одноклассники-ի և մասամբ նաև  Facebook-ի շուրջ աղմուկը, ինչպես նաև “ամբողջ աշխարհի հայերին մի տեղում հավաքելու” գաղափարը հանգեցրին նրան, որ այդ ալիքի վրա շատ ձեռներեցներ կամ էնտուզիաստներ սկսեցին ստեղծել սոցիալական ցանցեր:  Արդյունքում մեկը մյուսի հետևից ստեղծվեցին  ”հայկական սոցիալական ցանցեր” կատեգորիայի բազմազան և բազմաթիվ կայքեր և այժմ Ինտերնետում կարելի է գտնել տասնյակից ավելի այդպիսի կայքեր: Կայքերի ոչ լրիվ ցուցակը բերված է ստորև՝ առանց որևէ օրինաչափության.

• armeniansocialnetwork.com
• www.armroom.com/
• www.inchkachka.com/
• armeniansocial.net
• www.armenianinternational.com
• hayland.am
• druzja.am
• hayutyun.am
• yesoudu.com
• harevannerov.com
• astochka.ru

Հանուն արդարության պետք է նշել, որ “էթնիկակական կամ ազգային սոցիալական ցանց” երևույթն ինքին հազվադեպ երևույթ է, քանի որ միջազգային սոց. ցանցերը , որպես կանոն, արդեն ներգրաված են լինում պոտենցիալ օգտվողների մեծ մասին:  Հայկական Ինտերնետում իրադրությունը նման է, քանի որ  одноклассники-ն և facebook-ը ներգրավել են Հայաստանի Ինտերնետ օգտվեղների գրեթե 100%-ը: Այս դեպքում տրամաբանական հարց է առաջանում. “պե՞տք են արդյոք ազգային սոցիալական ցանցերը, եթե տվյալ երկրի (հայերի դեպքում, նաև սփյուռքի ) Ինտերնետ օգտվողների գերակշռող մեծամասնությունն արդեն միջազգային սոց. ցանցերի օգտվողներ են”:

Հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է հստակեցնել երկու կետ.

ա)ի՞նչ նպատակի են ծառայելու ազգային սոցիալական ցանցերը:

բ)ի՞նչ (հնարավորություններ/առավելություններ) են օգտագործողները ստանալու ազգային սոց. ցանցերում, որ չեն կարողանում ստանալ միջազգային ցանցերում:

Առաջին կետի միակ ռացիոնալ պատասխանը, որ ես տեսնում եմ հետևյալն է. “բոլոր հայերին/ռուսներին/ռումինացիներին… մեկ տեղում հավաքելով կարելի է ավելի հեշտությամբ և արագությամբ ինֆորմացիա տարածել (այդ թվում՝ գովազդ)”:

Երկրորդ կետի պատասխանը ինձ համար դեռևս մնում է բաց: Կարծում եմ, որ հայկական սոց. ցանցերի տերերի/հեղինակների համար ևս այս հարցը բաց է, քանի որ մինչ օրս չեմ տեսնում որևէ շոշափելի կամ ծանրակշիռ լուծում, որը կկարողանար պատասխանել այս հարցին:

Իսկ դուք ի՞նչ եք կարծում…

armfeeds armlinker

Այս գրառման մեջ խոսքը գնում է 2 ծառայությունների մասին, որոնք վերջերս են գործարկվել և որոնք հավակնում են դառնալ տարածված և օգտագործվող ծառայություններ:
Շատերը թերևս ծանոթ են սոցիալական էջանշման ծառայություններին և գուցե օգտվում են այդ ծառայություններից (digg, delicio.us, etc): Նրանց համար, ովքեր չգիտեն կամ ծանոթ չեն այդ ծառայություններին, հարկ է տեղեկանալ, որ դրանք ծառայություններ են, որոնք թույլ են տալիս օգտագործողին առցանց էջանշել/պահպանել իրեն դուր եկած կայքը կամ բլոգի գրառումը. Այս ծառայությունը նոր չէ, քանի որ դեռ Netscape բրաուզերում նախատեսված էր նման հնարավորություն (bookmark page [Ctrl+D]): Այս նոր ծառայությունների իմաստն այն է, որ էջանշելուց հետո դուք կարող եք դիտել ձեր էջանշած կայքերը անկախ նրանից, թե ինչ համակարգչի դիմաց եք նստած: Սա շատ օգտակար և կիրառական ծառայություն է: Վերջերս հայկական ցանցում հայտնվեց մի կայք, որն առաջարկում է նկան ծառայություններ , բայց հայալեզու օգտագործողների համար: Դիմավորե՛ք, armlinker: Սա սոցիալական էջանշումների հայկական առաջին և մինչ օրս միակ ծառայությունն է: Ինչպեսև այլ սոցիալական էջանշումների կայքերում, այստեղ ևս օգտագործողները բացում են իրենց հաշիվը, կարողանում են պահպանել/էջանշել իրենց դուր եկած կայքերը, մեկնաբանել ուրիշների էջանշումները, բրաուզերից ներմուծել էջանշումները  և… վերջ:

Ակնհայտորեն նախագիծը դեռ ալֆա կամ բետա տարբերակում է (չնայած ոչ մի տեղ նման հայտարարություն չի հանդիպել), քանի որ կայքի մի մասը անգլերեն է, մյուս մասը՝ հայերեն: Ավելին, միակ ձևը, որով կարելի է էջանշում ավելացնել կայքում պապենական  copy-paste մեթոդն է:  Այսինքն օգտագործողը գնում է իր էջը armlinker-ում և ձեռքով ավելացնում է էջանշվող հասցեն:  Մի խոսքով, երևի պետք է սպասել և տեսնել, թե ինչ զարգացում կստանաայս նախագիծը: Գուցե նոր ֆունկցիաներ և հնարավորություններ ավելանան և այն ավելի օգտակար ու կիրառելի կդառնա: Իսկ մինչ այդ հասկանալի չէ, թե ինչու համար մարդիկ պետք է օգտվեն այս ծառայությունից, եթե կան digg-ը և  del.icio.us -ը:

Մեկ այլ ծառայություն է armfeeds.com-ը, որը ևս արտասահմնայան նմանատիպ նախագծի feedburner/ google reader նմանակն է: Այս ծրագիրն իրենից ներակայացնում է կենտրոնացված RSS Feed ընթերցող: Կայքից անմիջապես կարելի է կարդալ գրանցված բլոգերի վերջին գրառումները և մեկնաբանել դրանք: Չնայած որ  ծառայությունը այս անգամ ևս ոչ մի նորություն կամ առավել ևս նորարարություն չի ներկայացնում, իմ կարծիքով այս ծառայությունն անհամեմատ ավելի կիրառական և կարևոր է ողջ հայկական ինտերնետի համար՝ հետևյալ պատճառով.  իմ խորին համոզմամբ հայկական Ինտերնեետի զարգացման համար գոյություն ունեն մի քանի կարևոր խոչընդոտներ: Դրանցից մեկն այն  է, որ չկա մի կենտրոնացված վայր, որտեղ կարելի լինի տեղեկանալ/ կարդալ/ուսումնասիրել հայերեն (կամ հայկական ) բովանդակություն: Պարզաբանեմ. տարիների ընթացքում հայկական Ինտերնետում հավաքվել է էլ. բովանդակության շտեմարան (հոդվածներ, բլոգեր և այլն): Մինչ օրս այդ շտեմարանը գտնվում էր (և դեռ շարունակում է գտնվել) անկանոն ու քաոսային վիճակում:  armfeeds.com-ը շատ լավ հնարավորություն է տալիս դասակարգել և կենտրոնացված կերպով ներկայացնել  հայկական էլ. բովանդակության գոնե փոքր, բայց դինամիկ մասը: Իմ կարծիքով, հենց այս խնդիրն է լուծում armfeeds-ը: Ես չգիտեմ, թե կայքի հեղինակները մտածել են արդյոք սրա մասին, թե ոչ, բայց լավ կլիներ, որ հենց այս ուղղությամբ զարգացնեն նախագիծը, հակառակ դեպքում armfeeds-ը կդառնա  google reader-ի անհաջող կրկնօրինակը: Հաջողություն եմ մաղթում նախագծի հեղինակներին: