Այս գրառման մեջ ուզում եմ ներկայացնել իննովացիոն եզակի նախագծերից մեկը։

Այս տարվա ապրիլի 18-20-ը Թբիլիսիում տեղի ունեցավ Սոցիալական Ինովացիայի Կովկասյան Ճամբարը (Social Innovation Camp)։ Ճամբարին մասնակցում էին Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի պատվիրակները, որոնք կազմեցին 6 միջազգային խմբեր, որոնք աշխատում էին տարբեր բնույթի նախագծերի շուրջ։ Նախապես ընտրված էին վեց նախագծեր, որոնց իմաստը կայանում էր նրանում, որ լուծեն սոցիալական խնդիրներ նոր տեխնոլոգիաների միջոցով։

Երկու օրվա ընթացքում յուրաքանչյուր թիմ պետք է իրականացներ իր նախագիծը, իսկ հաղթող թիմը կստանար դրամական մրցանակ՝ նախագծի հետագա զարգացման համար։

Ի վերջո, թեժ պայքարից և երկու օրվա լարված աշխատանքից հետո հաղթող ճանաչվեց save the trees նախագիծը, որի  մտահաղացումը  հայաստանցի ակտիվիստ Մարիամ Սուխուդյանինն էր։ Թիմը բաղկացած էր վեց կամավորներից։

Նախագիծն իրենից ներկայացնում է մի կայք, որտեղ բոլոր մարդիկ կարող են օնլայն հայտնել ապօրինի ծառահատումների դեպքերի մասին։ Այնուհետև ակտիվիստների, կամավորների խումբը պետք է ստուգի դեպքի իսկությունը, որից հետո կայքում տեղադրված քարտեզի վրա կավելանա կետ, որը կազդարարի ապօրինի ծառահատման դեպքի մասին։ Երբ ծառահատումը կանխարգելված կլինի, քարտեզի վրա նշումը կփոխի գույնը՝ այդպիսով ցույց տալով, փրկված ծառերի տեղը։

Կայքն օգտագործում է մի շարք իննովացիոն տեխնիկական միջոցներ, որոնցից ամենաքիչ տարածվածը Հայաստանում, թերևս Ushahidi պլատֆորմն է, որը թույլ է տալիս ապահովել անհրաժեշտ ֆունկցիոնալությունը։

Այս պահին կայքը դեռ գտնվում է փորձարկման և զարգացման շրջանում, այդ պատճառով այն դեռ չունի հայերեն տարբերակ, սակայն շուտով այն ամբողջությամբ կթարգմանվի հայերեն և կսկսի գործել ողջ հզորությամբ։

Կայքին կարելի է ծանոթանալ այստեղ:

Pipes-ի կայքում կարոլի է նաև դիտել մյուսների կողմից կառուցված մոդուլները, ձևափոխել դրանք և կլոնավորել: Բնականաբար ծառայությունն անվճար է:

Ես էլ որոշեցի երկու մոդուլ պատրաստել և դրանք տեղադրել այս կայքում:

Մոդուլներից մեկի միջոցով կարելի է ծանոթանալ  job.am և jobfinder.am կայքերի ամենաթարմ աշխատանքի հայտարարությունները:

Մյուս մոդուլի միջոցով կարելի է ծանոթանալ ամերիկյան չորս ամենա հայտնի տեխնոլոգիական բլոգերի ամենաթարմ թեմաներին:

Դուք կարող եք Ձեր կայքում տեղադրել այս մոդուլը:

Դրա համար անհրաժեշտ է այցելել այստեղ,  գրանցվել Yahoo!-ում (եթե դեռ Yahoo! ID չունեք) և պատճենել մոդուլը սեղմելով

Ես սիրով կավելացնեմ այլ աղբյուրներ եղած մոդուլներին, եթե դուք հետաքրքիր առաջարկներ ունեք;

Այսօր մի հետաքրքրի և վաղուց սպասված կայք գտա։ Կոչվում էrecipes.am: Պարզ և հանճարեղ, այն իմաստով, որ շատերին համոզված եմ, հետաքրքիր կլինի բովանդակությունը։ Չկա ոչ մի արտառոց, անսովոր ու անպիտան բան․ միայն բաղադրատոմսեր, որոնք, ի դեպ ավելացվում են կայքի այցելուների կողմից։ Այս հանգամանքն ինձ շատ ուրախացրեց, քանի որ ըստ էության սա առաջին հայկական կայքն է (համենայն դեպս իմ տեսածների մեջ, չհաշված սոցիալական ցանցերը), որտեղ բովանդակության հեղինակ կարող է դառնալ յուրաքանչյուրն, ով այցելում է կայքը։

Կայքում արդեն 100-ից ավելի բաղադրատոմս կա, որոնք լրացվել են օգտվողների կողմից։

Հուսանք, որ crowdsourcing-ը կաշխատի։

Երեկ Google-ը հայտարարեց, որ փոխում է իր լոգոն և որոնման արդյունքների էջը: Որոնման արդյունքների էջի փոփոխության արդյունքում ձախ մասում հայտնվեցին որոնման արդյունքներին վերաբերող որոշ ֆունկցիաներ:  Նկարներում, Վիդեոներում, Բլոգերում, Գրքերում [...] արդյունքների որոնման հնարավորությունը հիմա կարելի է տեսնել ոչ միայն էջի վերևում (ինչպես առաջ), այլև էջի ձախ մասում (որտեղ առաջ ժամանակային դասակարգման հնարավորությունն էր): Արդեն գոյություն ունեցող որոնման ստանդարտ վայրերին, (Գրքեր, Բլոգեր, Խանութներ [...]) ավելացել են քննարկումների և update-ների որոնումը, որն իրականացվում է ֆորումներում և սոցիալական ցանցերում:

Նախկինում վերջին երկու հնարավորությունները առանձնացված չէին և սոցիալական ցանցերի և ֆորումների արդյունքները բերվում էին ընդհանուր արդյունքների ցանկում:

Ահա, թե ինչպես են երևում արդյունքները հիմա:

Այսօրվա “եռահղում”-ի թեման crowdsourcing-ն է:

Առաջին կայքը, որ ուզում եմ եզ ներկայացնել spreadshirt-ն է: Կայքը հնարավորություն է տալիս առցանց պատվիրել տպագրություն վերնաշապիկների, տաբատների և այլ հագուստի վրա: Կայքի ունիկալությունը նրանում է, որ դիզայնը, տպագրությունը իրականացվում է “ամպային” աշխատուժի կողմից: Այսինքն, դիզայնի պատվերը տեղադրվում է կայքում, դիզայներները առաջարկում են տարբերակներ, պատվիրատուն ընտրում է իրեն դուր եկած դիզայնը, պատվիրում է տպագրությունը և վճարում է: Բացի ամպային աշխատուժից, կայքում կա նաև  դիզայնի օնլայն գործիք, որի միջոցով նույնիսկ ես կարողացա ստանալ շապիկի դիզայն: Այնպես որ, եթե մանկուց երազել եք հատուկ դիզայնով վերնաշապիկ ունենալ, որի գրված կլինի “ես դեմք եմ, իսկ դու` դեպք “, ապա կայքը ձեզ համար է: Անցեք հղումով և խաղացեք ձեր երազած շապիկի հետ, որքան կուզեք: Բարի Դիզայն և նորանոր ստեղծագործական հաջողություններ:

Երկրորդ կայքն ավելի լուրջ նպատակների համար է: Ամերիկյան Հաբլ աստղադիտակից արված տիեզերքի նկարներում շատ են այլ գալակտիկաների նկարները: Այդ գալակտիկաների դասակարգումը երկարատև ու թանկ գործընթաց է նույնիսկ NASA-ի համար: Այդ պատճառով NASA-ն խնդրում է Ինտերնատային հանրության օգնությանը, որպեսզի այն դասակարգի գալակտիկաները ըստ իրենց երկրաչափական ձևի: Այդպիսի դասակարգումը հնարավորություն կտա վեր հանել որոշ ընդհանրություններ և այդպիսով գուցե պարզել դրանց տարիքը, ծագումը և այլն:  Յուրաքանչյուր ոք կարող է մասնակցել այս ծրագրին, դրա համար անհրաժեշտ է գրանցվել այստեղ, ինչից հետո ձեզ կտրվեն նկարներ, որոնք դուք պետք է դասակարգեք դրանք ըստ նրա, թե ինչ կենդանու է նման այս կամ այն գալակտիկան: Ճիշտ այնպես, ինչպես հորոսկոպի նշանները (Հին չինացիները այն ժամանակ չգիտեին ինտերնետի և crowdsourcing-ի մասին: Պտկերացնում եմ, թե որքան թանկ է նստել համաստեղությունների դասակարգումը ): Եթե հետաքրքրեց, ապա, խնդրեմ, համեցեք այստեղ https://www.zooniverse.org/ :

Եվ, վերջապես, Երրորդ կայքը, որը դեռ չեմ գտել…. Դուք առաջարկեք Համ էլ crowdsourcing կանենք

Սույն գրառման մեջ ես կփորձեմ վերլուծել և համեմատել Ինտերնետի զարգացումը երեք ինտերնետային գաղութներում (colony)`Անգլալեզու, Ռուսալեզու և Հայալեզու։ Մասշտաբներն իհարկե անհամեմատելի են, սակայն ընդհանրություններն, իմ կարծիքով, շատ ակնառու են։

Մինչդեռ գրառումը լուրջ վերլուծության փորձ է, այն կարող է առաջին հայացքից անհետաքրքիր թվալ, բայց դուք մինչև վերջ կարդացեք։

Մաս Ա․ Netscape-ի դարաշրջանը և Բովանդակությունը։

90-ականներին, երբ Ինտերնետի հրաշքը դեռ նոր էր արարվել, մարդիկ դեռ չէին իմանում կամ պատկերացնում, թե ինչ զարգացում այն կարող է ստանալ  ինչ հնարավորություններ ունի այն։ Միայն մի խումբ գիտնականներ ու պետական կառույցներ էին աշխատում դրա զարգացման ու հետազոտման ուղղությամբ, մինչդեռ մնացած մահկանացուները, ապշած Ինտերնետի հասանելությունից, սկսեցին բազմաթիվ էջեր ստեղծել, որտեղ կարելի էր գտնել զանազան թեմաներով նյութեր․ սկսած գեղարվեստական գրականությունից, մինչև քաղաքի բնակիչների հեռախոսահամարների ցանկը։ Այսպես սկսվեց Բովանդակության Դարը։ Ինտերնետն օրեցօր աճում էր ծավալային առումով։ Ամեն օր նոր էջ կամ կայք էր ստեղծվում, որն իր մեջ պարունակում էր հիմնականում տեքստ և նկարներ։ Արդյունքում, Ինտերնետում կարելի էր գտնել ամեն ինչ, ինչ ցանկանում ես։ Այս տենդենցը շարունակվեց ընդհուպ մինչև 90-ականների երկրորդ կեսը։ Ինտերնետը դարձավ բովանդակության հոմանիշը՝ լուրջ մարտահրավեր նետելով տպագիր մամուլին, գրքերին, նամակագրությանը։ Որպես այս ֆենոմենի տրամաբանական ածանցյալ, ի հայտ եկան Որոնողական համակարգերը (LYCOS, Yahoo!, MSN…), որոնց նպատակն էր ինչ որ կերպ համակարգել անսահման ինֆորմացիան։

Այս դարաշրջանին բնորոշ են  անճոռնի կայքերը, Times New Roman տառատեսակը, պարզագույն HTML-ը և անվճար պոռնոն։

Այս դարաշրջանի հուշարձանների թվին կարելի է դասել Netscape Navigator-ին, LYCOS-ին, AltaVista-ին, HotBot-ին, և իհարկե Yahoo!-ին։

Մաս Բ․ Yahoo!-ի կայսրության վերելքն ու համաշխարհային ճգնաժամը (էս մեկը չէ, սրա նախորդը)։ Կամ Ինտերնետի մոնետիզացիան։

Ինտերնետի տարածման և դրա աճի հետ մեկտեղ առաջացավ Ինտերնետի մոնետիզացիայի պահանջը, որը հետագայում վերաճեց մոլուցքի իսկ ամենավերջում բերեց պայթյունի։ Սակայն մինչև մոլուցքի սկսվելն ու պայթյունը, պետք է ուսումնասիրել առաջացած պահանջը և դրա հետևանքները։

Նորագույն պատմության մեջ հազվագյուտ են դեպքերը, երբ մարդիկ կամ ընկերությունները չեն փորձել ինչ-որ բանից եկամուտ ստանալ․ ավելի պրոֆեսիոնալ միջավանայրում այդ պրոցեսը կոչվում է կոմերցիալիզացիա։ Դրա պատճառներն ուսումնասիրելն անիմաստ է, ուստի անցնեմ հետևանքներին և պրոցեսին։ Ըստ էության, մարդիկ սկսեցին ձևեր որոնել, որոնցով կարելի կլիներ Ինտերնետի միջոցով դրամ վաստակել։ Դեռ մինչև Ինտերնետի ստեղծումը  արարումը, բովանդակության տերերը գովազդ էին տեղադրում իրենց պատկանող մեդիաներում (թերթեր, ամսագրեր, ռադիո․․․)։ Ինտերնետը ևս մի մեդիա էր, որն ավելի ու ավելի էր տարածում ստանում և ի տարբերություն թերթերի ու ամսագրերի, այն անվճար է, հետևաբար՝ ավելի հասանելի լայն զանգվածին։ Սակայն միայն դրանում չի Ինտերնետի առավելությունը․ այն հնարավորություն է տալիս դիպուկ թիրախավորման (targeting), ինչը հնարավոր չէր մինչ այդ գոյություն ունեցող ոչ մի մեդիայում։ Զգալով այս բացառիկ հնարավորությունը՝ գովազդատուները վազեցին դեպի Ինտերնետ։ Սկսվեց մոլուցքը։ Որոշ ժամանակ անցավ և մարդիկ հայտնաբերեցին էլ․ առևտուրը (e-commerce)՝ Ինտերնետի միջոցով ապրանքների և ծառայությունների վաճառքը։ Դրան նպաստեցին մի շարք հանգամանքներ․

1. Ինտերնետի լայն տարածումը
2. Օնլայն վճարումների հեշտացումը
3. Մուտքի ցածր բարիեռները
4. Առևտրի իրականացման համար անհրաժեշտ ծախսերի կտրուկ նվազումը=>մեծ ավելացված արժեքը

Եթե նկատեցիք, մինչ այս պահը խոսքը գնում էր միայն անգլալեզու գաղութի մասին։ Դա տրամաբանական պատճառ ունի․ Ինտերնետը ստեղծվել և զարգացել է հենց այդ միջավայրում և դրան նպաստել են մի շարք պատմական հանգամանքներ, որոնց թվում են՝

• Ինովացիայի (Ինտերնետի) հայրենիքը
• ձեռներեցության (entrepreneurship) դարավոր պատմությունը
• ի սկզբանե ազատ մրցակցությունը
• բնակչության և երկրների/գաղութի տեխնիկական առաջադիմությունը (քրեդիտ քարտերի լայն կիրառումը, համակարգիչների տարածումը, երկրի համատարած հեռախոսաֆիկացումը․․․)
• քաղաքական կամքը (Բիլ Քլինթոնը հայտարարել էր, որ մինչև 2000 թվականը ամերիկյան բոլոր դպրոցները միացված կլինեն Ինտերնետին )

Ի հակադրություն  այս պատկերին, Ռուսաստանում իրավիճակն այլ էր (դիտարկվող ժամանակաշրջանում վերը նշված կետերից ոչ մեկն առկա չէր ըստ էության), և որպես հետևանք, Ռունետը հետ է մնում մնացած Ինտերնետից մոտ տասը տարով։ Հայաստանի հետ համեմատությունն էլ ավելի անիմաստ է․․․

Դրանով է բացատրվում այն հանգամանքը, որ Ռունետը միայն վերջերս է մտել զարգացման երկրորդ փուլ, իսկ Հայկական Ինտերնետի վիճակն ավելի բարդ է (շարունակեք կարդալը և կտեսնեք,  թե ինչու և ինչպես)։

Մինչև մեր պատմության եզրափակիչ դարաշրջանին անցնելը, հարկ է անդրադառնալ երկրորդ դարաշրջանի ավարտի պատճառներին, որոնք առաջացան հետևյալ կերպ․․․

Կոմերցիալիզացիայի մոլուցքը հանգեցրեց նրան, որ բազմաթիվ ներդրողներ, տեսնելով որոշ հաջողակ կայքերի փորձը (Yahoo!, Amazon, ebay, Barnes&Nobel….), արդարացիորեն որոշեցին, որ Ինտերնետը հաջող ներդրումների դաշտ է և անհեռատեսորեն սկսեցին ահռելի գումարներ ներդնել Ինտերնետ նախագծերում, ինչի հետևանքով շատ ընկերությունների շուկայական գինը բարձրացավ։ Սա շատ վտանգավոր էր, քանի որ մեծ ներդրումները ենթադրում են մեծ եկամուտներ ապագայում։ 1998-2000 թվականներին Ինտերնետում ներդրված դրամը հասավ գագաթնակետին և ընկերությունների մեծ մասը չկարողացան ետ բերել ներդրումները։ Արդյունքում ընկերությունների արժեթղթերի գներն անկում ապրեցին և բորսաներում խուճապ սկսվեց (ծանոթ բառեր ե՞ն։ Նույն բանը տեղի ունեցավ վերջերս, սակայն ուրիշ ոլորտում) և բռնկվեց միջազգային ճգնաժամը։

Այսպիսի բան չի կարող լինել Հայաստանում, քանի որ․

ա)հայկական ինտերնետը գտնվում է զարգացման առաջին փուլում

բ)Հայաստանում, ըստ էության չկա արժեթղթերի շուկա

Մաս Գ․ “Բովադակությունը միակ փրկությունը չէ” կամ “Ինովացիայի դարաշրջան”

90-ականների ճգնաժամից հետո այլևս հնարավոր չէր խաղալ նույն կանոններով և պետք էր փնտրել կոմերցիալիզացիայի նոր ուղիներ։ Բովանդակությունը և էլ․ առևտուրը դեռ չեն սպառել իրենց, սակայն կամաց-կամաց իրենց տեղը զիջում են օնլայն ծառայություններին (սոց․ ցանցեր, վիդեո, ամպային տեխնոլոգիաներ․․․)։ Ճգնաժամից հետո տեղի ունեցան խորքային փոփոխություններ, որոնք հանգեցրին նոր տեսակի բիզնես-մոդելների հայտնաբերմանը և Ինտերնետի մոնոպոլիզացիային։ Հայտնվեցին գերհաջողակ նախագծեր, որոնք փոխեցին Ինտերնետի դեմքը, մարդկանց սովորությունները։ Ֆեյսբուքը, YouTube-ը, WordPress-ը Salesforce-ը և այլոք Ինտերնետը դարձրին անճանաչելի։ Հաջողակ դարձան ոչ թե այն կայքերը, որոնք շատ էին գովազդվում, այլ այն կայքերը, որոնք որակապես նոր բան էին առաջարկում։ Մինչև 90-ականների ճգնաժամը Ինտերնետային երկու-երեք ծառայություն կար (chat, email, dating…)իսկ հիմա միայն Գուգլը տասից ավել ծառայություն ունի, որոնք մինչև ճգնաժամն ուղակի գոյություն չունեին։ Ինտերնետ-ծառայությունների ի հայտ գալն իր հետ բերեց մի ֆենոմեն, որը մինչ այդ անհանար էր թվում․ Ինտերնետը մոնոպոլիզացվեց։ Դրա առաջին դեպքերը Գուգլն ու LiveJournal-ն էին, որոնք լինելով արևմտյան ծառայություններ գրավեցին Ռուսաստանը և Հայաստանը։ Իսկ դրանց հետևում կանգնած ամուր ու մինչ օրս անխափան գործող բիզնես-մոդելը և լոկալիզացիան (թարգմանումը) համարյա ոչ մի շանս չի թողնում տեղական ծառայություններին։

Լոկալիզացիան իր հերթին բերում է նրան, որ շատ գաղութներ, որոնք զարգացման ավելի ցածր կետում են, սկսում են անբնականորեն զարգանալ և վտանգվում են դեռ երկար ժամանակ մնալ թերզարգացած։

Դրա ամենավառ օրինակը հայկական Ինտերնետն է, որն իր ցուցանիշներով (օրեցոր աճող կայքերի թիվ, Ինտերնետի օգտագործման տարածում․․․) դեռ գտնվում է առաջին փուլում, սակայն արդեն ծնել է սոցիալական ցանցեր, որոնողական համկարգեր, սեփական վիդեոհոսթինգ, սեփական կոնտեքստային գովազդ, բլոգերի պլատֆորմ և այլ երրորդ դարաշրջանին բնորոշ երևույթներ։ Իհարկե, ողջունելի է նման ծառայությունների ստեղծումը, սակայն ցավոք, ինովացիան դեռ դոփում է տեղում։ Տեսնենք, թե որքան։

Մի տխրեք

Ուշադիր ընթերցողներն արդեն գիտեն, որ Ինտերնետում գովազդի հաշվարկման ամենատարածված տարբերակներն են Վճարը Ցուցադրության Համար և Վճարը Քլիքի Համար: Ֆեյսբուքն առաջարկում է ընտրել հենց այս երկու տարբերակներից որևէ մեկը: Մեր փորձի շրջանակներում ես կընտրեմ երկրորդ տարբերակը` այսինքն կվճարեմ միայն քլիքերի համար:

Եվ այպես, քայլ առաջին:

Բացենք գովազդների տեղադրման էջը (Ads and Pages), որը գտնվում է կայքի ձախ մասում (տե’ս նկարը):

Գովազդների ղեկավարման  էջում պետք է ստեղծել նոր գովազդ` սեղմելով create an ad կոճակը:

Այնուհետև կարելի է անցնել գովազդի ստեղծման բուն ընթացքին: Գովազդի ստեղծումը բաղկացած է 3 քայլից.

1. Դիզայն -այս  փուլում գովազդատուն որոշում է գովազդի վերնագիրը (մաքսիմում  25նիշ), տեքստը (մաքսիմում 135 նիշ)և նկարը (ոչ պարտադիր պայման)
   
2. Թիրախավորում-այս փուլում գովազդատուն ընտրում է , թե ովքեր կարող են տեսնել գովազդը: Սա շատ կարևոր փուլ է, քանի որ սխալ լսարանի ընտրության դեպքում գովազդի էֆեկտիվությունը նվազում է: Facebook-ը հնարավորություն է տալիս  ընտրել լսարանի տարիքը, սեռը, բնակության վայրը, լեզուն, կացությունը, կրթական մակարդակը, հետաքրքրությունները, հավանական ծանոթնորին և մի շարք այլ չափանիշներ, որոնց ավելի մանրամասն կարելի է ծանոթանալ հենց տվյալ էջում:
   
3. Գնի որոշում-այս փուլում Դուք որոշում եք, թե որքան գումար ծախսել ձեր արշավի ընթացքում: Մասնավորապես հնարավոր է ընտրել, թե որքան եք վճարելու մեկ քլիքի կամ 1000 ցուցադրության համար, որքան է կազմելու օրվա ընթացքում ծախսվելիք առավելագույն գումարը, որքան է տևելու  արշավը: Հարկ է նշել, որ Ֆեյսբուքում գովազդների գինը որոշվում է  աճուրդային կարգով (այնպես, ինչպես AdBook-ում և  Google AdWords-ում): Այսինքն, որքան մեծ է մեկ միավորի համր վճարած գումարը, այնքան մեծ է ցուցադրման հաճախականությունը:
   Եվ վերջում, հարկ է նշել, որ բոլոր գովազդներն անցնում են մոդերացիա, այսինքն ձեր գովազդն անմիջապես չի երևա: Մոդերատորների խումբը կորոշի, թե արդյոք ձեր գովազդը համապատասխանում է facebook-ի պայմաններին: Պայմաններին կարելի է ծանոթանալ այստեղ:
4. ՀԳ. Չմոռանաք share անել համապատասխան կոճակները ներքևում են

Շատերը երևի արդեն նկատել են, որ Facebook-ում պտտվում են հայկական գովազդներ:

Ինչպես հայտնում է facebook-ի պաշտոնական բլոգը, ապչիլի 4-ին ֆեյսբուքի գովազդային ծրագրում ավելացել են նոր քաղաքներ (չի նշվում, թե կոնկրետ ինչ քաղաքներ, սակայն կարելի է ենթադրել, որ Երևանն էլ է մտնում այդ ցուցակի մեջ): Իսկ ահա երեկ (ապրիլի 15-ին) երևացին առաջին հայկական գովազդները:

Ինչու

Ոչ մի խելամիտ պատճառ չեմ կարող ասել, բացի նրանից, որ ֆեյսբուքն ուզում է մեկ կրակոցով գրավել միանգամից մի քանի երկրների օնլայն գովազդային շուկաները և տիրանալ այդ խեղճ երկրների գովազդային բյուջեներին: Բացի դրանից, Գուգլը, դեռ երեկվա տվյալներով դեռևս չի արտոնում հայալեզու էջերում տեղադրել google adssence: Այս առումով, ֆեյսբուքը մեկ քայլ առաջ է գուգլից: Ենթադրում եմ, որ շուտով Գուգլնև ևս կհայտարարի հայալեզու էջերում իր գովազդի տեղադրման մասին:

Ինչ է սա նշանակում?

Սա նշանակում է , որ հայաստանյան առանց այդ էլ խղճուկ օնլայն գովազդային շուկայի պատմության մեջ մի նոր էջ է բացվում, քանի որ ֆեյսբուքն առաջարկում է մինչ այս աննախադեպ հնարավորություններ գովազդատուների համար: Ըստ էության, ֆեյսբուքը գովազդատուներին առաջարկում է իր հայսատանցի օգտվողների 46.000-անոց բանակին գովազդներ ցուցադրել, ընդ որում, այդ գովազդը կունենա աննախադեպ թիրախավորում (targeting): Կարելի է ընտրել, ոչ միայն գնակության քաղաքը, սեռը, տարիքը, այլև հետաքրքրությունները, ավարտածխ դպրոցը և այլն:

Սա մի հնարավորություն է, որը մինչ այժմ Հայաստանում ոչ ոք չի առաջարկել:

Հետևանքները

Երկու հիմնական հետևանք է հնարավոր.

ա) հայաստանյան օնլայն գովազդային բյուջեները մեծ մասամբ կտեղափոխվեն Ֆեյսբուք` հայկական կայքերին զրկելով եկամուտից (կամ շաշտակիորեն նվազեցնելով եկամուտները)

բ)Հայկակկան օնլայն գովազդային շուկայում կատաղի պայքար կսկսվի  կայքերի միջև, որոնք ստիպված կլինեն իջեցնել իրենց աբսուրդային գները և կսկսեն առաջարկել թիրախավորման հնարավորություններ: Այս վերջին կետի իրականացումն ի զորու է ընդամենը մի քանի կայքերի` hayland.am-ին, որը հայտարարում է, որ  ունի  օգտագործողների ամենամեծ բազան և mail.am-ը, որը նույնպես ունի համեմատաբար մեծ բազա:

Մնացած կայքերը կամ դեմպինգ կկիրառեն, կամ կսկսեն միանալ կոնսորցիումների մեջ և իրենց վաճառքները կսկեն իրականացնել գովազդային գործակալությունների միջոցով:

Օնլայն գովզազդի մասին ավելի մանրամասն կարելի է կարդալ այստեղ և այստեղ:

Վայելե’ք

Նախագծի հեղինակները մանրամասնորեն ներկայացրին համակագի աշխատանքը։

Պարզվեց, որ այսօրվա դրությամբ “Հանգույց” համակարգին են միացված 68 կայքեր, որոնցում գովազդատուները կարող են գովազդ տեղադրել։

Ընդ որում,գովազդը կարող է լինել, ոչ միայն տեքստային կամ կոնտեքստային, այլև գրաֆիկական կամ անիմացիոն (flash):

Համակարգի մասնակից կայքերը տեղադրված գովազդի ցուցադրումներից ստանում են Միավորներ, որոնք, նախագծի հեղինակի խոսքով հաջորդ տարվանից սկսած հնարավոր կլինի միավորները փոխարկել ռեալ դրամի հետ։

Ինչպես նշվել էր նախորդ գրառման մեջ,գովազդային տարածքի վաճառման հաար անհրաժեշտ են երեք գործոններ (բրենդի ուժ, վաճառքներ իրականացնելու կարողություն և այցելությունների ստաբիլ մեծ քանակ), որոնցից երկուսի մասին խոսվեց նաորդ գրառման մեջ:

Այս գրառման մեջ կխոսենք երրորդ գործոնի` այցելությունների ստաբիլ քանակի մասին:

Այցելությունների ստաբիլ մեծ քանակ

Բրենդի կառուցումը թանկարժեք և երկարատև գործընթաց է. ես կասեի դա անվերջանալի գործընթաց է: Բնական է, որ ոչ բոլոր կայքերի տերերը կկարողանան անցնել այդ ճանապարհով և հաջողել: Սակայն կան նաև լավ նորություններ: Նույնիսկ ամենաուժեղ բրենդով կայքում գովազդ տեղադրելու պարագայում գովազդատուն ապահովագրված չէ գովազդային արշավի ձախողումից: Այդ դեպքում շատ դժվար կլինի գովազդատուին համոզել, որ նա երկրորդ անգամ գովազդ տեղադրի նույն կայքում:

Հենց այստեղ է առաջ գալիս գովազդի միավորի գաղափարը:

Քանի որ արտասահմանում այս բիզնեսը արդեն համեմատաբար երկար պատմություն ունի և կուտակված փորձն ավելի մեծ է, կարծում եմ արտասահմանյան փորձի հիման վրա օրինակները տեղին կլինեն:

Եվ այսպես, ի?նչ է գովազդի միավորը, ինչու? է այն անհրաժեշտ և ինչպես են դրանք հաշվարկվում:

Սկսենք նրանից, թե ինչու է հարկավոր գովազդի միավորը:

Գովազդի միավորն անհրաժեշտ է հաշվարկները հեշտացնելու, ծախսերն օպտիմիզացնելու և գովազդի արդյունավետությունը վերահսկելու համար:

Ընդունված են գովազդի հետևյալ չափման միավորները`

• CPM (Cost per Mile)- մեկ գովազդային վահանակի` 1000 ցուցադրման գին: Ուշադրություն դարձրեք, որ այստեղ չափման միավորը ոչ թե մեկ ցուցադրումն է մեկ անձին, այլ 1000 ցուցադրումը` անկախ տեսած մարդկանց քանակից: Սա թերևս ամենատարածված միավորն է, քանի որ այն լրացուցիչ ջանքեր չի պահանջում կայքի տիրոջից. նա ուղղակի պարտավորվում է գովազդը ցուցադրել այնքան, որքան ամրագրված է պայմանագրում:
• CPC (Cost per Click)-վճարում մեկ քլիքի դիմաց: Այստեղ վճարման միավորը քլիքն է. այսինքն գովազդատուն վճարում է տվյալ կայքում կատարված յուրաքանչյուր քլիքի դիմաց: Այս վճարման տարբերակը ավելի ձեռնտու է գովազդատուին, քանի որ այս դեպքում նա վճարում է միայն արդյունքի համար: Սակայն կայքերի տերերի համար այս համակարգը այնքան էլ ցանկալի չէ, քանի որ քլիքերի քանակը կարող է չնչին լինել (տարբեր պատճառներով): Այդ դեպքում կայքի տերերի եկամուտը կարող է չարդարացնել սպասումները:
• CPA (Cost per Action)-Սա ամենահազվադեպ հանդիպող միավորն է, սակայն ամենաթանկն է: Այստեղ չափման միավորը կատարված գործողությունն է: Այսինքն գովազդատուն վճարում է ոչ թե քլիքի դիմաց, այլ քլիքի արդյունքում գովազդատուի էջում հայտնվելուց հետո որևէ նախապես պայմանավորված գործողություն անելու համար (օրինակ ապրանքի գնում, կամ մասնակցություն առցանց հարցմանը): Ավելորդ է նշել, թե որքան անցանկալի է կայքի տիրոջ համար այս հաշվարկման մեթոդը և որքան այն շահավետ է գովազդատուի համար:
• CPT (Cost per Time)-Անունն արդեն հուշում է , որ այստեղ հաշվարկման միավորը ժամանակն է: Գովազդատուն գովազդ է պատվիրում  մեկ շաբաթվա կամ մեկ ամսվա համար և այլն: Սա մեր հայրենակիցների ամենասիրած հաշվարկման մեթոդն է (բարև tert.am և ուրիշներ ): Բանն այն է, որ երբ գովազդատուն վճարում է ժամանակի դիմաց, նա ըստ էության կորցնում է գովազդի էֆեկտիվության վերահսկողությունը, քանի որ նա նախապես չգիտի, թե ովքեր, երբ և քանի անգամ կտեսնեն իր գովազդը: Այս մեթոդը ևս իր դարն ապրել է արտասահմանում, սակայն Հայաստանում այն դեռ մոդայինկ է: տեսնենք, թե դեռ որքան ժամանակ:

Գովազդի հաշվարկման միավորի ընտրությունը կախված է կամ կայքի տիրոջ նախասիրություններից, կամ գովազդատուի պահանջից: Ամեն դեպքում, վերը նշված մեթոդներից յուրաքանչյուր համար անհրաշեշտ է այցելությունների ստաբիլ քանակ: Այնպես որ կայքի տիրոջ աշխատանքները առաջին հերթին պետք է ուղղված լինեն հենց այդ նպատակին հասնելուն:

Ծանոթություն: Գովազդի հաշվարկման վերը նշված եղանակներից յուրաքանչյուրի համար գոյություն ունեն հատուկ ծրագրեր, որոնք հիմնականում անվճար են: Դրանցից մի քանիսի ներկայացումը` ստորև:

DoubleClick-Գովազդների տեղադրման և հաշվարկման ամենատարածված ծրագիրը, որը առկա է 2 տեսքով` վճարովի և անվճար: Անվճար տարբերակն իրենից ներկայացնում է առցանց ծառայություն, որի օգտագործման համար անհրաժեշտ է գրանցվել Google AdSence համակարգում, եթե կայքը համապատասաանում է  ներկայացված պահանջներին:

OpenX-Եվս առկա է 2 տարբերակներով` անվճար և վճարովի: Տարբերակների ընտրությունը կախված է ամսվա ընթացքում ցուցադրվող գովազդների քանակից. եթե մեկ ամսվա ընթացքում ցուցադրումների քանակը նվազ է մեկ միլիոնից, ապա ծառայությունն ավճար է: Բացի դրանից, հնարավոր է ծրագրի օգտագործման երկու եղանակ. գովազդների ղեկավարում հենց Ձեր կայքից և գովազդների կառավարում  OpenX-ի կայքից: Երկրորդ եղանակը, ի տարբերություն առաջինի, չի պահանջում ոորը տեխնիկական գիտելիքներ  ծրագիրը տեղադրելու համար: